×

БИОСТАТИСТИКА БОЙЫНША ДОКТОРАНТУРАҒА ТҮСУ ТЕСТІНІҢ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ (докторантураға түсушілерге арналған)

Тест бір дұрыс жауапты таңдауды көздейтін тапсырмадан тұрады. Ол түсушілердің медициналық және биологиялық деректерді талдау кезінде биостатистиканың негізгі әдістерін қолдануға дайындығын бағалауға арналған.

Терминдер мен формулаларды білу ғана емес, ең алдымен тиісті статистикалық әдісті таңдау, кестені немесе графикті оқу және талдау нәтижелері бойынша дұрыс қорытынды тұжырымдау қабілеті тексеріледі.

• деректер түрін анықтау және тиісті статистикалық әдісті таңдау;
• статистикалық кестелерді, диаграммалар мен графиктерді оқу;
• сенімділік аралығын, маңыздылық деңгейін және гипотезаларды тексеру нәтижелерін түсіндіру;
• медициналық және эпидемиологиялық зерттеулерде статистикалық көрсеткіштерді қолдану.

• сандық және сапалық белгілер; үздіксіз, дискретті, номиналды және реттік белгілер;
• абсолюттік және салыстырмалы жиілік; арифметикалық орта, медиана, мода және квартильдер;
• дисперсия, стандарттық ауытқу, орташа мәннің қатесі және вариация коэффициенті;
• қалыпты және қалыпты емес таралған деректерді сипаттайтын көрсеткіштерді таңдау;
• қалыпты таралудың қасиеттері және референттік аралықты анықтау.

Сұрақтардың сипаты: белгі түрін анықтау, қарапайым көрсеткіштерді есептеу, жиілік кестелерін оқу және деректерді ұсынудың дұрыс нысанын таңдау.

• нөлдік және баламалы гипотезалар; маңыздылық деңгейі, p-деңгейі және бірінші текті қате;
• статистикалық қуат және 95% сенімділік аралығын түсіндіру;
• статистикалық және клиникалық маңыздылықтың айырмашылығы;
• параметрлік және параметрлік емес әдістерді қолдану шарттары;
• тәуелсіз және тәуелді іріктемелерді салыстыру;
• Стьюдент, Манн—Уитни, Уилкоксон, Пирсонның χ², Мак-Немар және Фишер критерийлері;
• бір факторлы дисперсиялық талдау және топтарды жұптық салыстыру.

Сұрақтардың сипаты: зерттеу сипаттамасы бойынша критерийді таңдау, p және α мәндерін салыстыру, талдау кестелерін түсіндіру және топтар арасындағы айырмашылықтарды бағалау.

• тура, кері және байланыстың болмауы; шашырау диаграммасын түсіндіру;
• сызықтық регрессия теңдеуінің жалпы түрі және b₀ мен b₁ коэффициенттерінің мағынасы;
• корреляция коэффициенті және оның статистикалық маңыздылығы;
• детерминация коэффициенті, регрессиялық модельдің сапасы мен маңыздылығы.

Сұрақтардың сипаты: берілген коэффициенттер бойынша теңдеу құру, байланыстың бағытын анықтау және модель сипаттамаларын түсіндіру.

• тәуекел — оқиғаның орын алу ықтималдығы;
• шанс — оқиға ықтималдығының оның болмау ықтималдығына қатынасы;
• салыстырмалы тәуекел және шанстар қатынасы;
• диагностикалық тесттің сезімталдығы мен ерекшелігі;
• диагностикалық қателердің салдарын ескере отырып диагностикалық тестті таңдау.

Сұрақтардың сипаты: есептелген көрсеткіштерді клиникалық және эпидемиологиялық жағдайларда мазмұндық тұрғыдан түсіндіру.

• қатардың орташа деңгейі, жылжымалы орташалар және экспоненциалды тегістеу әдістері;
• орташа абсолюттік өсім және орташа өсу қарқыны әдістері;
• үрдіс болмаған, көрсеткіш өскен немесе төмендеген жағдайда болжау тәсілін таңдау;
• өміршеңдіктің шартты және жалпы ықтималдығы; өміршеңдік медианасы.

Сұрақтардың сипаты: динамикалық қатардың сипатына қарай болжау әдісін таңдау, ықтималдықты есептеу және өміршеңдік графигін оқу.

1. Ұғымдық — статистикалық терминдер мен көрсеткіштерді анықтау.

2. Есептік — негізгі формулалар бойынша күрделі емес есептеулерді орындау.

3. Әдістемелік — нақты зерттеу үшін статистикалық әдісті таңдау.

4. Түсіндіру — p-деңгейі, сенімділік аралығы, RR, OR, сезімталдық немесе ерекшелік бойынша қорытынды тұжырымдау.

5. Кестелік — дайын кестеден қажетті көрсеткіштерді табу және түсіндіру.

6. Графикалық — шашырау диаграммасы мен өміршеңдік қисығын талдау.

Тестте күрделі математикалық есептеулер басым емес. Негізгі назар статистикалық логиканы түсінуге және нәтижелерді дұрыс түсіндіруге аударылады.

• ұсынылған белгінің шкаласы мен түрін анықтау;
• орталық тенденция және шашырау көрсеткіштерін таңдау;
• таралудың қалыптылығын бағалау;
• тәуелді және тәуелсіз іріктемелерді ажырату;
• параметрлік немесе параметрлік емес критерийді таңдау;
• p-деңгейін берілген α мәнімен салыстыру және статистикалық шешім қабылдау;
• сенімділік аралығы мен айырмашылықтардың маңыздылығын түсіндіру;
• дисперсиялық, корреляциялық және регрессиялық талдау нәтижелерін оқу;
• тәуекелді, шансты, RR және OR көрсеткіштерін ажырату;
• диагностикалық тесттің сезімталдығы мен ерекшелігін бағалау;
• болжау әдісін таңдау және өміршеңдік графигін оқу.

1. статистикалық критерийді таңдау;

2. p-деңгейі мен 95% сенімділік аралығын түсіндіру;

3. тәуелсіз және тәуелді іріктемелерді салыстыру;

4. сипаттамалық статистика және белгілердің түрлері;

5. тәуекел және диагностикалық дәлдік көрсеткіштері;

6. статистикалық кестелер мен графиктерді оқу.

Негізгі бағдар: дайындық кезінде көрсеткішті немесе критерийді атап қана қоймай, оның нақты зерттеу міндетіне неліктен сәйкес келетінін және алынған нәтижеден қандай қорытынды шығатынын түсіндіре білу маңызды.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ БОЙЫНША ДОКТОРАНТУРАҒА ТҮСУ ТЕСТІНІҢ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ (докторантураға түсушілерге арналған)

Тест бір дұрыс жауапты таңдауды көздейтін тапсырмадан тұрады. Ол эпидемиялық үдерістің заңдылықтарын, инфекциялардың берілу механизмдері мен жолдарын, эпидемиологиялық қадағалауды ұйымдастыруды және жекелеген жұқпалы аурулардың профилактикасын түсінуді тексереді.

Тест банкінің жартысына жуығы нақты инфекцияларға арналған. Дайындық кезінде әрбір ауру үшін жұқпа көзін, берілу механизмі мен жолын, эпидемиялық үдерістің ерекшеліктерін және профилактика шараларын өзара байланыстыра білу маңызды.

• классикалық эпидемиологияның ұғымдық аппаратын меңгеру;
• эпидемиялық үдеріс және табиғи ошақтылық туралы ілімдерді түсіну;
• ошақты эпидемиологиялық тексеру және қадағалау тәртібін білу;
• сырқаттанушылық көрсеткіштері мен эпидемиологиялық белгілерді түсіндіру;
• негізгі инфекциялардың эпидемиологиясы мен профилактикасын білу.

• классикалық эпидемиологияның объектісі мен пәні;
• эпидемиялық үдеріс және оның негізгі буындары;
• жұқпа көзі, берілу механизмі, берілу жолдары мен факторлары;
• эпидемиялық ошақ және оның өмір сүру шарттары;
• Л. В. Громашевскийдің ілімі және эпидемиялық үдерістің өзін-өзі реттеу теориясы;
• табиғи ошақтылық, нозоареалдар, убиквитарлық және экзотикалық аурулар;
• жұқпалы ауруды нозологиялық нысан ретінде жою.

Сұрақтардың сипаты: Терминдерді анықтау және эпидемиялық үдерістің заңдылықтарын тану.

• емдеу-профилактикалық ұйымның міндеттері;
• жұқпалы науқастың айналасындағыларға қауіпті кезеңдері;
• эпидемиялық ошақты тексерудің мақсаты;
• жұқпалы ауруды тіркеу және шұғыл хабарлама беру;
• ретроспективті эпидемиологиялық талдау;
• уақыт, аумақ және халық топтары бойынша талдау;
• сырқаттанушылықтың интенсивті көрсеткіштері.

Сұрақтардың сипаты: Қадағалау кезеңін, құжатты, көрсеткішті немесе эпидемияға қарсы іс-шараны таңдау.

• туберкулездің жұқпа көздері, берілу жолдары және эпидемиялық үдеріс ерекшеліктері;
• туберкулездің спецификалық профилактикасы;
• қызылша мен желшешектің эпидемиологиясы;
• тұмаудың жұқпа көзі мен берілу жолы;
• менингококк инфекциясының көздері мен берілуі;
• полиомиелит кезіндегі жұқпа көздері.

Сұрақтардың сипаты: Нақты инфекцияны оның көзімен, берілу жолымен және профилактика құралымен сәйкестендіру.

• В және С гепатиттерінің жұқпа көздері мен маңызды берілу факторлары;
• жанасқан адамдар арасында А гепатитінің профилактикасы;
• АИТВ инфекциясының көздері;
• ЖИТС профилактикасының негізгі міндеті;
• АИТВ инфекциясы кезіндегі эпидемиялық үдерістің ерекшеліктері мен көріністері.

Сұрақтардың сипаты: Вирустық инфекцияның эпидемиологиялық ерекшеліктерін және жетекші профилактикалық шараны анықтау.

• оба эпидемиясының туындау жағдайлары;
• оба қоздырғышын тасымалдаушылар және қосымша жұқпа көздері;
• сібір жарасы кезіндегі негізгі жұқпа көзі;
• табиғи резервуарлар мен тасымалдаушылардың рөлі.

Сұрақтардың сипаты: Табиғи-ошақтық инфекцияның көзін, тасымалдаушысын және таралу жағдайын анықтау.

1. Терминологиялық — негізгі эпидемиологиялық ұғымдарды анықтау.

2. Жіктеуші — инфекцияны берілу механизмімен, жолымен немесе факторымен сәйкестендіру.

3. Ұйымдық — жұқпалы науқас анықталған кезде құжатты немесе іс-шараны таңдау.

4. Талдамалық — талдау бағыты мен тиісті көрсеткішті анықтау.

5. Нозологиялық — нақты инфекциялардың эпидемиологиясы мен профилактикасын білу.

Есептік тапсырмалар жоқ. Негізгі назар терминдерді нақты білуге және нақты ауру үшін эпидемиологиялық тізбекті құра білуге аударылады.

• жұқпа көзін, берілу механизмін, жолын және факторын ажырату;
• эпидемиялық ошақтың шекарасын анықтау;
• табиғи ошақтылықтың өмір сүру шарттарын түсіндіру;
• жұқпалы науқас анықталған кездегі іс-әрекеттерді таңдау;
• ретроспективті талдаудың бағыттарын анықтау;
• инфекцияны жұқпа көзімен, тасымалдаушымен және берілу жолымен сәйкестендіру;
• спецификалық және спецификалық емес профилактика шараларын таңдау.

1. эпидемиялық үдерістің буындары;

2. берілу механизмдері, жолдары және факторлары;

3. эпидемиялық және табиғи ошақ;

4. ошақты тексеру және инфекцияны тіркеу;

5. эпидемиологиялық қадағалау және талдау;

6. туберкулез, тұмау, желшешек және менингококк инфекциясы;

7. АИТВ, вирустық гепатиттер, оба және сібір жарасы.

Негізгі бағдар: әрбір инфекцияны бірізді сызба бойынша дайындау ұсынылады: жұқпа көзі → берілу механизмі → берілу жолдары мен факторлары → эпидемиялық үдерістің ерекшеліктері → спецификалық және спецификалық емес профилактика.

×

БИОСТАТИСТИКА БОЙЫНША ДОКТОРАНТУРАҒА ТҮСУ ТЕСТІНІҢ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ (докторантураға түсушілерге арналған)

Тест бір дұрыс жауапты таңдауды көздейтін тапсырмадан тұрады. Ол түсушілердің медициналық және биологиялық деректерді талдау кезінде биостатистиканың негізгі әдістерін қолдануға дайындығын бағалауға арналған.

Терминдер мен формулаларды білу ғана емес, ең алдымен тиісті статистикалық әдісті таңдау, кестені немесе графикті оқу және талдау нәтижелері бойынша дұрыс қорытынды тұжырымдау қабілеті тексеріледі.

• деректер түрін анықтау және тиісті статистикалық әдісті таңдау;
• статистикалық кестелерді, диаграммалар мен графиктерді оқу;
• сенімділік аралығын, маңыздылық деңгейін және гипотезаларды тексеру нәтижелерін түсіндіру;
• медициналық және эпидемиологиялық зерттеулерде статистикалық көрсеткіштерді қолдану.

• сандық және сапалық белгілер; үздіксіз, дискретті, номиналды және реттік белгілер;
• абсолюттік және салыстырмалы жиілік; арифметикалық орта, медиана, мода және квартильдер;
• дисперсия, стандарттық ауытқу, орташа мәннің қатесі және вариация коэффициенті;
• қалыпты және қалыпты емес таралған деректерді сипаттайтын көрсеткіштерді таңдау;
• қалыпты таралудың қасиеттері және референттік аралықты анықтау.

Сұрақтардың сипаты: белгі түрін анықтау, қарапайым көрсеткіштерді есептеу, жиілік кестелерін оқу және деректерді ұсынудың дұрыс нысанын таңдау.

• нөлдік және баламалы гипотезалар; маңыздылық деңгейі, p-деңгейі және бірінші текті қате;
• статистикалық қуат және 95% сенімділік аралығын түсіндіру;
• статистикалық және клиникалық маңыздылықтың айырмашылығы;
• параметрлік және параметрлік емес әдістерді қолдану шарттары;
• тәуелсіз және тәуелді іріктемелерді салыстыру;
• Стьюдент, Манн—Уитни, Уилкоксон, Пирсонның χ², Мак-Немар және Фишер критерийлері;
• бір факторлы дисперсиялық талдау және топтарды жұптық салыстыру.

Сұрақтардың сипаты: зерттеу сипаттамасы бойынша критерийді таңдау, p және α мәндерін салыстыру, талдау кестелерін түсіндіру және топтар арасындағы айырмашылықтарды бағалау.

• тура, кері және байланыстың болмауы; шашырау диаграммасын түсіндіру;
• сызықтық регрессия теңдеуінің жалпы түрі және b₀ мен b₁ коэффициенттерінің мағынасы;
• корреляция коэффициенті және оның статистикалық маңыздылығы;
• детерминация коэффициенті, регрессиялық модельдің сапасы мен маңыздылығы.

Сұрақтардың сипаты: берілген коэффициенттер бойынша теңдеу құру, байланыстың бағытын анықтау және модель сипаттамаларын түсіндіру.

• тәуекел — оқиғаның орын алу ықтималдығы;
• шанс — оқиға ықтималдығының оның болмау ықтималдығына қатынасы;
• салыстырмалы тәуекел және шанстар қатынасы;
• диагностикалық тесттің сезімталдығы мен ерекшелігі;
• диагностикалық қателердің салдарын ескере отырып диагностикалық тестті таңдау.

Сұрақтардың сипаты: есептелген көрсеткіштерді клиникалық және эпидемиологиялық жағдайларда мазмұндық тұрғыдан түсіндіру.

• қатардың орташа деңгейі, жылжымалы орташалар және экспоненциалды тегістеу әдістері;
• орташа абсолюттік өсім және орташа өсу қарқыны әдістері;
• үрдіс болмаған, көрсеткіш өскен немесе төмендеген жағдайда болжау тәсілін таңдау;
• өміршеңдіктің шартты және жалпы ықтималдығы; өміршеңдік медианасы.

Сұрақтардың сипаты: динамикалық қатардың сипатына қарай болжау әдісін таңдау, ықтималдықты есептеу және өміршеңдік графигін оқу.

1. Ұғымдық — статистикалық терминдер мен көрсеткіштерді анықтау.

2. Есептік — негізгі формулалар бойынша күрделі емес есептеулерді орындау.

3. Әдістемелік — нақты зерттеу үшін статистикалық әдісті таңдау.

4. Түсіндіру — p-деңгейі, сенімділік аралығы, RR, OR, сезімталдық немесе ерекшелік бойынша қорытынды тұжырымдау.

5. Кестелік — дайын кестеден қажетті көрсеткіштерді табу және түсіндіру.

6. Графикалық — шашырау диаграммасы мен өміршеңдік қисығын талдау.

Тестте күрделі математикалық есептеулер басым емес. Негізгі назар статистикалық логиканы түсінуге және нәтижелерді дұрыс түсіндіруге аударылады.

• ұсынылған белгінің шкаласы мен түрін анықтау;
• орталық тенденция және шашырау көрсеткіштерін таңдау;
• таралудың қалыптылығын бағалау;
• тәуелді және тәуелсіз іріктемелерді ажырату;
• параметрлік немесе параметрлік емес критерийді таңдау;
• p-деңгейін берілген α мәнімен салыстыру және статистикалық шешім қабылдау;
• сенімділік аралығы мен айырмашылықтардың маңыздылығын түсіндіру;
• дисперсиялық, корреляциялық және регрессиялық талдау нәтижелерін оқу;
• тәуекелді, шансты, RR және OR көрсеткіштерін ажырату;
• диагностикалық тесттің сезімталдығы мен ерекшелігін бағалау;
• болжау әдісін таңдау және өміршеңдік графигін оқу.

1. статистикалық критерийді таңдау;

2. p-деңгейі мен 95% сенімділік аралығын түсіндіру;

3. тәуелсіз және тәуелді іріктемелерді салыстыру;

4. сипаттамалық статистика және белгілердің түрлері;

5. тәуекел және диагностикалық дәлдік көрсеткіштері;

6. статистикалық кестелер мен графиктерді оқу.

Негізгі бағдар: дайындық кезінде көрсеткішті немесе критерийді атап қана қоймай, оның нақты зерттеу міндетіне неліктен сәйкес келетінін және алынған нәтижеден қандай қорытынды шығатынын түсіндіре білу маңызды.

ҚОҒАМДЫҚ ДЕНСАУЛЫҚ ЖӘНЕ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУДЫ БАСҚАРУ БОЙЫНША ДОКТОРАНТУРАҒА ТҮСУ ТЕСТІНІҢ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ (докторантураға түсушілерге арналған)

Тест бір дұрыс жауапты таңдауды көздейтін тапсырмадан тұрады. Ол қоғамдық денсаулық, денсаулық сақтауды ұйымдастыру және оның экономикасы, нормативтік реттеу, медициналық көмектің сапасы мен басқару үдерістері саласындағы білімді бағалайды.

Сұрақтардың едәуір бөлігі Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау жүйесіне қатысты. Дайындық кезінде тест банкі жасалғаннан кейін жекелеген нормалар, бағдарламалар, тарифтер мен мөлшерлемелер өзгеруі мүмкін екенін ескеру қажет.

• халық денсаулығы мен медициналық-демографиялық көрсеткіштерді бағалау;
• ҚР денсаулық сақтау саласының құқықтық және бағдарламалық негіздерін білу;
• медициналық көмекті ұйымдастыру мен МӘМС жүйесін түсіну;
• медициналық көмектің сапасын, нәтижелілігі мен тиімділігін бағалау;
• денсаулық сақтау экономикасы, маркетингі және менеджменті негіздерін меңгеру.

• қоғамдық денсаулық ұғымы және оны зерттеу деңгейлері;
• халық денсаулығын зерттеудің негізгі әдістері;
• медициналық-демографиялық көрсеткіштер, өлім-жітім және нәресте өлім-жітімі;
• әлеуметтік-экономикалық, әлеуметтік-биологиялық және ұйымдық-медициналық қауіп факторлары;
• репродуктивтік денсаулық және көрсеткіштерді стандарттау.

Сұрақтардың сипаты: Ұғымдарды анықтау, факторларды жіктеу және халық денсаулығы көрсеткіштерін түсіндіру.

• ҚР Конституциясы және азаматтардың денсаулық сақтауға құқығы;
• «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі;
• мемлекеттік саясаттың қағидаттары және мемлекеттік органдардың құзыреттері;
• ТМККК, азаматтар мен шетелдіктердің құқықтары;
• денсаулық сақтау стратегиялары, мемлекеттік бағдарламалар және цифрландыру.

Сұрақтардың сипаты: Сипатталған жағдай бойынша нормативтік ережені, құзыретті немесе кепілдікті таңдау.

• ДДСҰ тәсілдеріне сәйкес медициналық көмектің сапасы ұғымы;
• медициналық-экономикалық стандарттар және сараптама;
• медициналық нәтижеліліктің жалпы және арнайы көрсеткіштері;
• стационар, емхана және мейіргерлік қызмет жұмысының сапасы;
• сабақтастық, қолжетімділік, қауіпсіздік және тиімділік.

Сұрақтардың сипаты: Сапа көрсеткішін анықтау және емдеу-диагностикалық жұмысты бағалау өлшемшартын таңдау.

• МСАК ұйымдастыру және жалпы практика дәрігерінің жұмысы;
• қалалық емхана, стационар және қабылдау бөлімшесі;
• жедел медициналық жәрдем және оның көлем көрсеткіштері;
• уақытша еңбекке жарамсыздық және оны куәландыратын құжаттарды беру;
• медициналық көмекті қайта құрылымдау және амбулаториялық деңгейге басымдық беру.

Сұрақтардың сипаты: Медициналық ұйымның немесе маманның функцияларын анықтау және ұйымдық шешімді таңдау.

• ТМККК мен МӘМС пакетінің айырмашылықтары;
• сақтандырушы, төлеуші және сақтандырылған тұлға;
• жарналар мен аударымдар, төлемнен босатылған санаттар;
• сақтандыру мәртебесін анықтау және қызметтерді алу;
• МӘМС жүйесінде сапаны қамтамасыз ету тетіктері.

Сұрақтардың сипаты: Жүйе қатысушыларын, қаржыландыру шарттарын және медициналық көмек алу тәртібін білу.

• өзіндік құн, тікелей және жанама шығындар;
• медициналық қызметтің бағасы және рентабельділік;
• ресурстарды пайдалану тиімділігі;
• медициналық қызметтер маркетингі, сегменттеу және позициялау;
• реттеудің әкімшілік және нарықтық құралдары.

Сұрақтардың сипаты: Шығындарды жіктеу, экономикалық ұғымдарды түсіндіру және маркетингтік әрекетті таңдау.

• стратегияны жоспарлау және әзірлеу кезеңдері;
• өкілеттіктерді беру және басшылық стильдері;
• басқарушылық шешімдердің орындалуын бақылау;
• уәждеу, билік және әлеуметтік-психологиялық ахуал;
• корпоративтік мәдениет және денсаулық сақтау саясаты;
• басқарудағы жүйелік, жағдаяттық және тарихи тәсілдер.

Сұрақтардың сипаты: Қысқаша жағдай сипаттамасы бойынша басқару функциясын, тәсілін немесе стилін анықтау.

1. Ұғымдық — қоғамдық денсаулық, экономика және басқару терминдерін анықтау.

2. Нормативтік — ҚР заңнамасының немесе денсаулық сақтау бағдарламасының ережесін таңдау.

3. Ұйымдық — ұйымдар мен мамандардың функцияларын анықтау.

4. Есептік-түсіндіру — денсаулық пен сапаны бағалау формуласын немесе көрсеткішін таңдау.

5. Жағдаяттық — басқарушылық шешімді, стильді немесе әдісті таңдау.

Тестте ақпаратты жаңғыртуға және дұрыс нұсқаны тануға арналған сұрақтар басым. Жекелеген тапсырмалар көрсеткішті түсіндіруді немесе басқарушылық жағдайда әрекетті таңдауды талап етеді.

• жеке және қоғамдық денсаулықты ажырату;
• халық денсаулығының негізгі көрсеткіштерін түсіну;
• ҚР денсаулық сақтау жүйесінің құрылымы мен өкілеттіктерін білу;
• ТМККК мен МӘМС-ті ажырату;
• медициналық көмектің сапасы мен нәтижелілігін бағалау;
• шығындарды жіктеу және қызмет бағасының қалыптасуын түсіндіру;
• жоспарлау, бақылау, уәждеу және өкілеттіктерді беру құралдарын таңдау.

1. қоғамдық денсаулық және қауіп факторлары;

2. ҚР денсаулық сақтау саласының нормативтік базасы;

3. ТМККК және МӘМС;

4. медициналық көмектің сапа көрсеткіштері;

5. МСАК пен стационарлық көмекті ұйымдастыру;

6. медициналық қызметтің экономикасы;

7. стратегиялық басқару, уәждеу және өкілеттіктерді беру.

Негізгі бағдар: оқулықтағы анықтамалармен қатар қолданыстағы нормативтік құқықтық актілер бойынша да дайындалу қажет. Мөлшерлемелердің сандық мәндерін, жас шектерін және бағдарламаларды іске асыру мерзімдерін заңнаманың қолданыстағы редакциясымен салыстырып тексерген жөн.

×

БИОСТАТИСТИКА БОЙЫНША ДОКТОРАНТУРАҒА ТҮСУ ТЕСТІНІҢ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ (докторантураға түсушілерге арналған)

Тест бір дұрыс жауапты таңдауды көздейтін тапсырмадан тұрады. Ол түсушілердің медициналық және биологиялық деректерді талдау кезінде биостатистиканың негізгі әдістерін қолдануға дайындығын бағалауға арналған.

Терминдер мен формулаларды білу ғана емес, ең алдымен тиісті статистикалық әдісті таңдау, кестені немесе графикті оқу және талдау нәтижелері бойынша дұрыс қорытынды тұжырымдау қабілеті тексеріледі.

• деректер түрін анықтау және тиісті статистикалық әдісті таңдау;
• статистикалық кестелерді, диаграммалар мен графиктерді оқу;
• сенімділік аралығын, маңыздылық деңгейін және гипотезаларды тексеру нәтижелерін түсіндіру;
• медициналық және эпидемиологиялық зерттеулерде статистикалық көрсеткіштерді қолдану.

• сандық және сапалық белгілер; үздіксіз, дискретті, номиналды және реттік белгілер;
• абсолюттік және салыстырмалы жиілік; арифметикалық орта, медиана, мода және квартильдер;
• дисперсия, стандарттық ауытқу, орташа мәннің қатесі және вариация коэффициенті;
• қалыпты және қалыпты емес таралған деректерді сипаттайтын көрсеткіштерді таңдау;
• қалыпты таралудың қасиеттері және референттік аралықты анықтау.

Сұрақтардың сипаты: белгі түрін анықтау, қарапайым көрсеткіштерді есептеу, жиілік кестелерін оқу және деректерді ұсынудың дұрыс нысанын таңдау.

• нөлдік және баламалы гипотезалар; маңыздылық деңгейі, p-деңгейі және бірінші текті қате;
• статистикалық қуат және 95% сенімділік аралығын түсіндіру;
• статистикалық және клиникалық маңыздылықтың айырмашылығы;
• параметрлік және параметрлік емес әдістерді қолдану шарттары;
• тәуелсіз және тәуелді іріктемелерді салыстыру;
• Стьюдент, Манн—Уитни, Уилкоксон, Пирсонның χ², Мак-Немар және Фишер критерийлері;
• бір факторлы дисперсиялық талдау және топтарды жұптық салыстыру.

Сұрақтардың сипаты: зерттеу сипаттамасы бойынша критерийді таңдау, p және α мәндерін салыстыру, талдау кестелерін түсіндіру және топтар арасындағы айырмашылықтарды бағалау.

• тура, кері және байланыстың болмауы; шашырау диаграммасын түсіндіру;
• сызықтық регрессия теңдеуінің жалпы түрі және b₀ мен b₁ коэффициенттерінің мағынасы;
• корреляция коэффициенті және оның статистикалық маңыздылығы;
• детерминация коэффициенті, регрессиялық модельдің сапасы мен маңыздылығы.

Сұрақтардың сипаты: берілген коэффициенттер бойынша теңдеу құру, байланыстың бағытын анықтау және модель сипаттамаларын түсіндіру.

• тәуекел — оқиғаның орын алу ықтималдығы;
• шанс — оқиға ықтималдығының оның болмау ықтималдығына қатынасы;
• салыстырмалы тәуекел және шанстар қатынасы;
• диагностикалық тесттің сезімталдығы мен ерекшелігі;
• диагностикалық қателердің салдарын ескере отырып диагностикалық тестті таңдау.

Сұрақтардың сипаты: есептелген көрсеткіштерді клиникалық және эпидемиологиялық жағдайларда мазмұндық тұрғыдан түсіндіру.

• қатардың орташа деңгейі, жылжымалы орташалар және экспоненциалды тегістеу әдістері;
• орташа абсолюттік өсім және орташа өсу қарқыны әдістері;
• үрдіс болмаған, көрсеткіш өскен немесе төмендеген жағдайда болжау тәсілін таңдау;
• өміршеңдіктің шартты және жалпы ықтималдығы; өміршеңдік медианасы.

Сұрақтардың сипаты: динамикалық қатардың сипатына қарай болжау әдісін таңдау, ықтималдықты есептеу және өміршеңдік графигін оқу.

1. Ұғымдық — статистикалық терминдер мен көрсеткіштерді анықтау.

2. Есептік — негізгі формулалар бойынша күрделі емес есептеулерді орындау.

3. Әдістемелік — нақты зерттеу үшін статистикалық әдісті таңдау.

4. Түсіндіру — p-деңгейі, сенімділік аралығы, RR, OR, сезімталдық немесе ерекшелік бойынша қорытынды тұжырымдау.

5. Кестелік — дайын кестеден қажетті көрсеткіштерді табу және түсіндіру.

6. Графикалық — шашырау диаграммасы мен өміршеңдік қисығын талдау.

Тестте күрделі математикалық есептеулер басым емес. Негізгі назар статистикалық логиканы түсінуге және нәтижелерді дұрыс түсіндіруге аударылады.

• ұсынылған белгінің шкаласы мен түрін анықтау;
• орталық тенденция және шашырау көрсеткіштерін таңдау;
• таралудың қалыптылығын бағалау;
• тәуелді және тәуелсіз іріктемелерді ажырату;
• параметрлік немесе параметрлік емес критерийді таңдау;
• p-деңгейін берілген α мәнімен салыстыру және статистикалық шешім қабылдау;
• сенімділік аралығы мен айырмашылықтардың маңыздылығын түсіндіру;
• дисперсиялық, корреляциялық және регрессиялық талдау нәтижелерін оқу;
• тәуекелді, шансты, RR және OR көрсеткіштерін ажырату;
• диагностикалық тесттің сезімталдығы мен ерекшелігін бағалау;
• болжау әдісін таңдау және өміршеңдік графигін оқу.

1. статистикалық критерийді таңдау;

2. p-деңгейі мен 95% сенімділік аралығын түсіндіру;

3. тәуелсіз және тәуелді іріктемелерді салыстыру;

4. сипаттамалық статистика және белгілердің түрлері;

5. тәуекел және диагностикалық дәлдік көрсеткіштері;

6. статистикалық кестелер мен графиктерді оқу.

Негізгі бағдар: дайындық кезінде көрсеткішті немесе критерийді атап қана қоймай, оның нақты зерттеу міндетіне неліктен сәйкес келетінін және алынған нәтижеден қандай қорытынды шығатынын түсіндіре білу маңызды.

ФАРМАЦИЯДАҒЫ МЕНЕДЖМЕНТ ЖӘНЕ МАРКЕТИНГ БОЙЫНША ДОКТОРАНТУРАҒА ТҮСУ ТЕСТІНІҢ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ (докторантураға түсушілерге арналған)

Тест бір дұрыс жауапты таңдауды көздейтін 100 тапсырмадан тұрады. Ол фармацевтикалық нарық пен дәріхана ұйымының ерекшеліктерін ескере отырып, менеджмент және маркетинг саласындағы түсушілердің негізгі теориялық және қолданбалы дайындығын бағалауға арналған.

Тапсырмалардың негізгі бөлігі кәсіби терминологияны меңгеруді, басқару мен маркетинг функцияларын түсінуді, сондай-ақ типтік нарықтық және басқарушылық жағдайда тиісті құралды немесе шешімді анықтай білуді тексереді.

• маркетингтің негізгі тұжырымдамалары мен түрлерін түсіну;
• менеджменттің функцияларын, деңгейлері мен әдістерін білу;
• баға белгілеу, бәсекелестік және тауар қозғалысы мәселелерін меңгеру;
• бақылау, жарнама және мерчандайзинг қағидаттарын түсіну;
• ұғымдарды фармацевтикалық нарық пен дәріхана ұйымының жағдайларында қолдану.

• қажеттілік, қалау, сұраныс, айырбас, мәміле, тауар және нарық;
• коммерциялық және коммерциялық емес маркетингтің мақсаттары;
• өндірістік, тауарлық, өткізу, маркетингтік және әлеуметтік-этикалық тұжырымдамалар;
• конверсиялық маркетинг, ынталандырушы маркетинг, дамытушы маркетинг, ремаркетинг, синхромаркетинг және демаркетинг;
• маркетинг кешені және оның негізгі элементтері;
• тікелей, ішкі, әлеуметтік және басқа маркетинг түрлері;
• маркетингтік зерттеудің кезеңдері.

Сұрақтардың сипаты: Ұғымдарды анықтау, тұжырымдамаларды ажырату және сұраныс жағдайына қарай маркетинг түрін таңдау.

• басқару, менеджмент, басқару объектісі мен субъектісі ұғымдары;
• басқарудың жоғары, орта және төменгі деңгейлері;
• жоспарлау, ұйымдастыру, уәждеу, үйлестіру және бақылау;
• стратегиялық және жедел жоспарлау, бюджет және уақытты басқару;
• ұйымдардың түрлері мен өмірлік циклі;
• ұйымдық коммуникациялар және басқарушылық рөлдер;
• тиімді бақылаудың мақсаттары мен қағидаттары.

Сұрақтардың сипаты: Басқару функциялары мен деңгейлерін анықтау, басқару құралын таңдау және ұйымдық үдерістерді түсіну.

• фирманың жаһандық, халықаралық, экспорттық және көпұлтты бағыты;
• шетелдік нарықтың елін және сегментін таңдау;
• тікелей және жанама экспорт;
• сауда өкілдері, агенттер және экспорттық делдалдар;
• елдің саяси, экономикалық және ұлттық ерекшеліктерін ескеру.

Сұрақтардың сипаты: Шетелдік нарыққа шығу нысанын таңдау және фирманың халықаралық қызметінің ерекшеліктерін анықтау.

• бағаны қалыптастырудағы сұраныстың, ұсыныстың және шығындардың рөлі;
• тұрақты және өзгермелі шығындар;
• кәсіпорынның баға белгілеу мақсаттары мен стратегиялары;
• нарық сегменттерінің бағаға сезімталдығы;
• бағалық және бағалық емес бәсекелестік;
• бағаны белгілеу кезінде көшбасшы мен бәсекелестерге бағдарлану;
• жеткізудің базистік шарттары және тасымалдау шығындарын бағаға қосу.

Сұрақтардың сипаты: Баға факторын, шығын түрін, бәсекелестік стратегиясын және баға белгілеу тәсілін анықтау.

• тарату арналарының мақсаты мен құрылымы;
• тікелей өткізу және делдалдар арқылы жұмыс істеу;
• көтерме сауданың міндеттері мен қызметтері;
• бөлшек сауда форматтары;
• пошта, телефон және интернет арқылы тікелей маркетинг.

Сұрақтардың сипаты: Тауарды тұтынушыға жеткізу арнасын таңдау және сауда мен коммуникация нысандарын анықтау.

• жарнама ұғымы және оның жеке коммуникациядан айырмашылығы;
• сыртқы, көліктегі және жарықтық жарнама;
• тұтынушының назарын аударатын визуалды ынталандырғыштар.

Сұрақтардың сипаты: Жарнама құралдарын жіктеу және назар аударту құралдарын анықтау.

• мерчандайзинг ұғымы мен мақсаттары;
• дәріхана ұйымын безендіру және сауда залының атмосферасы;
• тауарларды, баға көрсеткіштері мен жарнамалық материалдарды орналастыру;
• көлденең, тік, фронтальды және көлемді жайып қою;
• тауарды ұсынудың композициялық қағидаттары.

Сұрақтардың сипаты: Тауарды іздеудің ыңғайлылығын, оны ұсыну сапасын және сату көлемін арттыратын шешімдерді таңдау.

1. Терминологиялық — маркетинг, менеджмент, сауда және мерчандайзинг ұғымдарын анықтау.

2. Жіктеуші — маркетинг, жарнама, басқару, сауда немесе тауарды жайып қою түрін таңдау.

3. Жағдаяттық — қысқаша практикалық жағдай бойынша тәсілді немесе құралды анықтау.

4. Функциялық — мақсатты, функцияны немесе міндетті басқарудың тиісті саласымен сәйкестендіру.

5. Қолданбалы — баға белгілеу, экспорт, тарату, бақылау немесе сатуды ұйымдастыру жөніндегі шешімді таңдау.

Тестте терминологияны білуге және дұрыс анықтаманы тануға арналған тапсырмалар басым. Есептік тапсырмалар іс жүзінде жоқ; мағынасы жақын тұжырымдамаларды, функциялар мен құралдарды сенімді ажырата білу маңызды.

• маркетинг пен менеджменттің негізгі санаттарын түсіндіру;
• маркетингтік тұжырымдамалар мен маркетинг түрлерін сұраныс жағдайына қарай ажырату;
• менеджменттің негізгі функциялары мен деңгейлерін атау;
• жоспарлау, коммуникация және бақылаудың мақсатын анықтау;
• жаһандық, халықаралық және экспорттық тәсілдерді ажырату;
• баға және бәсекелестік стратегиясын таңдау;
• тарату арнасының құрылымы мен сауда нысанын анықтау;
• жарнама құралдарын жіктеу;
• дәріхана ұйымында тауарларды орналастыру және жайып қою қағидаларын қолдану.

1. маркетингтің негізгі тұжырымдамалары мен түрлері;

2. сұраныс жағдайына байланысты маркетинг түрлері;

3. менеджменттің функциялары мен деңгейлері;

4. жоспарлау, ұйымдастыру және бақылау;

5. баға белгілеу және бәсекелестік түрлері;

6. тарату арналары, көтерме және бөлшек сауда;

7. дәріхана ұйымындағы мерчандайзинг.

Негізгі бағдар: дайындық кезінде нақты анықтамаларға және мағынасы жақын ұғымдардың айырмашылықтарына ерекше назар аудару қажет. Тапсырмалардың көпшілігі бірнеше ұқсас нұсқаның ішінен бір ең дұрыс терминді немесе құралды таңдауды талап етеді.

×

БИОСТАТИСТИКА БОЙЫНША ДОКТОРАНТУРАҒА ТҮСУ ТЕСТІНІҢ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ (докторантураға түсушілерге арналған)

Тест бір дұрыс жауапты таңдауды көздейтін тапсырмадан тұрады. Ол түсушілердің медициналық және биологиялық деректерді талдау кезінде биостатистиканың негізгі әдістерін қолдануға дайындығын бағалауға арналған.

Терминдер мен формулаларды білу ғана емес, ең алдымен тиісті статистикалық әдісті таңдау, кестені немесе графикті оқу және талдау нәтижелері бойынша дұрыс қорытынды тұжырымдау қабілеті тексеріледі.

• деректер түрін анықтау және тиісті статистикалық әдісті таңдау;
• статистикалық кестелерді, диаграммалар мен графиктерді оқу;
• сенімділік аралығын, маңыздылық деңгейін және гипотезаларды тексеру нәтижелерін түсіндіру;
• медициналық және эпидемиологиялық зерттеулерде статистикалық көрсеткіштерді қолдану.

• сандық және сапалық белгілер; үздіксіз, дискретті, номиналды және реттік белгілер;
• абсолюттік және салыстырмалы жиілік; арифметикалық орта, медиана, мода және квартильдер;
• дисперсия, стандарттық ауытқу, орташа мәннің қатесі және вариация коэффициенті;
• қалыпты және қалыпты емес таралған деректерді сипаттайтын көрсеткіштерді таңдау;
• қалыпты таралудың қасиеттері және референттік аралықты анықтау.

Сұрақтардың сипаты: белгі түрін анықтау, қарапайым көрсеткіштерді есептеу, жиілік кестелерін оқу және деректерді ұсынудың дұрыс нысанын таңдау.

• нөлдік және баламалы гипотезалар; маңыздылық деңгейі, p-деңгейі және бірінші текті қате;
• статистикалық қуат және 95% сенімділік аралығын түсіндіру;
• статистикалық және клиникалық маңыздылықтың айырмашылығы;
• параметрлік және параметрлік емес әдістерді қолдану шарттары;
• тәуелсіз және тәуелді іріктемелерді салыстыру;
• Стьюдент, Манн—Уитни, Уилкоксон, Пирсонның χ², Мак-Немар және Фишер критерийлері;
• бір факторлы дисперсиялық талдау және топтарды жұптық салыстыру.

Сұрақтардың сипаты: зерттеу сипаттамасы бойынша критерийді таңдау, p және α мәндерін салыстыру, талдау кестелерін түсіндіру және топтар арасындағы айырмашылықтарды бағалау.

• тура, кері және байланыстың болмауы; шашырау диаграммасын түсіндіру;
• сызықтық регрессия теңдеуінің жалпы түрі және b₀ мен b₁ коэффициенттерінің мағынасы;
• корреляция коэффициенті және оның статистикалық маңыздылығы;
• детерминация коэффициенті, регрессиялық модельдің сапасы мен маңыздылығы.

Сұрақтардың сипаты: берілген коэффициенттер бойынша теңдеу құру, байланыстың бағытын анықтау және модель сипаттамаларын түсіндіру.

• тәуекел — оқиғаның орын алу ықтималдығы;
• шанс — оқиға ықтималдығының оның болмау ықтималдығына қатынасы;
• салыстырмалы тәуекел және шанстар қатынасы;
• диагностикалық тесттің сезімталдығы мен ерекшелігі;
• диагностикалық қателердің салдарын ескере отырып диагностикалық тестті таңдау.

Сұрақтардың сипаты: есептелген көрсеткіштерді клиникалық және эпидемиологиялық жағдайларда мазмұндық тұрғыдан түсіндіру.

• қатардың орташа деңгейі, жылжымалы орташалар және экспоненциалды тегістеу әдістері;
• орташа абсолюттік өсім және орташа өсу қарқыны әдістері;
• үрдіс болмаған, көрсеткіш өскен немесе төмендеген жағдайда болжау тәсілін таңдау;
• өміршеңдіктің шартты және жалпы ықтималдығы; өміршеңдік медианасы.

Сұрақтардың сипаты: динамикалық қатардың сипатына қарай болжау әдісін таңдау, ықтималдықты есептеу және өміршеңдік графигін оқу.

1. Ұғымдық — статистикалық терминдер мен көрсеткіштерді анықтау.

2. Есептік — негізгі формулалар бойынша күрделі емес есептеулерді орындау.

3. Әдістемелік — нақты зерттеу үшін статистикалық әдісті таңдау.

4. Түсіндіру — p-деңгейі, сенімділік аралығы, RR, OR, сезімталдық немесе ерекшелік бойынша қорытынды тұжырымдау.

5. Кестелік — дайын кестеден қажетті көрсеткіштерді табу және түсіндіру.

6. Графикалық — шашырау диаграммасы мен өміршеңдік қисығын талдау.

Тестте күрделі математикалық есептеулер басым емес. Негізгі назар статистикалық логиканы түсінуге және нәтижелерді дұрыс түсіндіруге аударылады.

• ұсынылған белгінің шкаласы мен түрін анықтау;
• орталық тенденция және шашырау көрсеткіштерін таңдау;
• таралудың қалыптылығын бағалау;
• тәуелді және тәуелсіз іріктемелерді ажырату;
• параметрлік немесе параметрлік емес критерийді таңдау;
• p-деңгейін берілген α мәнімен салыстыру және статистикалық шешім қабылдау;
• сенімділік аралығы мен айырмашылықтардың маңыздылығын түсіндіру;
• дисперсиялық, корреляциялық және регрессиялық талдау нәтижелерін оқу;
• тәуекелді, шансты, RR және OR көрсеткіштерін ажырату;
• диагностикалық тесттің сезімталдығы мен ерекшелігін бағалау;
• болжау әдісін таңдау және өміршеңдік графигін оқу.

1. статистикалық критерийді таңдау;

2. p-деңгейі мен 95% сенімділік аралығын түсіндіру;

3. тәуелсіз және тәуелді іріктемелерді салыстыру;

4. сипаттамалық статистика және белгілердің түрлері;

5. тәуекел және диагностикалық дәлдік көрсеткіштері;

6. статистикалық кестелер мен графиктерді оқу.

Негізгі бағдар: дайындық кезінде көрсеткішті немесе критерийді атап қана қоймай, оның нақты зерттеу міндетіне неліктен сәйкес келетінін және алынған нәтижеден қандай қорытынды шығатынын түсіндіре білу маңызды.

ENTRANCE TEST SPECIFICATION HISTORY AND PHILOSOPHY OF SCIENCE (for doctoral applicants)

The test contains multiple-choice questions with one correct answer. It assesses knowledge of the logical and methodological foundations of science, the structure and levels of scientific knowledge, major concepts of scientific development, and the philosophical and social dimensions of science.

The question bank is predominantly conceptual. Applicants are expected to distinguish closely related terms, identify authors and schools of thought, and connect methods of inquiry with their functions and criteria of validity.

• knowledge of logical forms and general research methods;
• understanding of empirical, theoretical, and metatheoretical levels of knowledge;
• knowledge of paradigms, scientific rationality, and models of scientific development;
• understanding of truth, verification, falsification, and justification;
• awareness of the social, ethical, and philosophical foundations of science.

• concept, judgement, inference, problem, axiom, and hypothesis;
• analysis, induction, deduction, and analogy;
• model and modelling;
• empirical and theoretical methods of cognition;
• methodology as a system of principles and methods;
• hypothetico-deductive and axiomatic construction of knowledge.

Question focus: Identifying a logical form or method from its definition and distinguishing adjacent concepts.

• origins of science and scientific revolutions;
• Thomas Kuhn's concept of paradigm;
• Karl Popper's critical rationalism and falsifiability;
• concepts of scientific growth and problem shifts;
• classical, non-classical, and post-non-classical rationality;
• internalism, externalism, differentiation, and integration;
• global evolutionism, self-organization, and synergetics.

Question focus: Matching concepts with thinkers, identifying types of rationality, and explaining models of scientific change.

• empirical, theoretical, and metatheoretical levels;
• scientific facts, problems, hypotheses, laws, and theories;
• ideals, norms, philosophical foundations, and scientific worldview;
• subject, object, means, methods, and results of cognition;
• science as a social institution;
• Robert Merton's ethos of science and scientific values;
• relations between philosophy, natural science, technical knowledge, and social science.

Question focus: Classifying elements by level of knowledge and recognising normative, philosophical, or institutional foundations.

• comparison, measurement, abstraction, interpretation, and generalization;
• induction, deduction, and hypothetico-deductive reasoning;
• functions and types of scientific theories and laws;
• proof and justification;
• truth, misconception, and pragmatic interpretations of truth;
• verification, falsification, and the demarcation problem;
• hermeneutics and interpretation.

Question focus: Selecting the appropriate method or criterion and interpreting its role in the production and validation of knowledge.

1. Definition-based — identifying a concept, method, or philosophical position from a definition.

2. Author-based — matching an idea or term with a philosopher or theorist.

3. Classification — assigning elements to levels, types of rationality, methods, or branches of knowledge.

4. Exclusion — selecting the option that does not belong to a stated group.

5. Interpretive — recognising the function or significance of a philosophical or methodological principle.

The test does not require mathematical calculations. Success depends on precise terminology, conceptual distinctions, and familiarity with major thinkers in the philosophy of science.

• distinguish concept, judgement, inference, problem, hypothesis, and theory;
• classify empirical, theoretical, and metatheoretical knowledge;
• identify appropriate scientific methods from their definitions;
• differentiate induction, deduction, analogy, verification, and falsification;
• compare classical, non-classical, and post-non-classical rationality;
• recognise the contributions of Kuhn, Popper, Polanyi, Merton, Einstein, Aristotle, and Bacon;
• explain the social, ethical, and philosophical foundations of science.

1. logical forms and general methods of cognition;

2. empirical, theoretical, and metatheoretical levels;

3. paradigm and scientific revolution;

4. classical, non-classical, and post-non-classical rationality;

5. verification, falsification, proof, and justification;

6. structure and functions of scientific theory;

7. synergetics, self-organization, and global evolutionism;

8. scientific ethos, values, and social institutions.

Key preparation principle: prepare by comparing concepts in pairs and groups rather than memorising isolated definitions—for example, induction versus deduction, verification versus falsification, and empirical versus theoretical versus metatheoretical knowledge.